De Onderzoeksbank
Welkom op de onderzoeksbank van Onderwijsaffaire. Op deze pagina publiceren wij met regelmaat onze eigen, onafhankelijke onderwijs onderzoeken. Binnen het huidige onderwijslandschap zien we dat de praktijk en het papieren beleid helaas nog te vaak mijlenver uit elkaar liggen. Ons fundamentele doel met al onze onderzoeken binnen deze complexe sector is dan ook helder: we willen blootleggen waar het vastloopt in het systeem. We kijken kritisch naar de knelpunten en de bureaucratie, om vervolgens te onderzoeken hoe we de stem van de leerling en de ouders weer écht centraal kunnen stellen in de besluitvorming.
Waarom deze onderzoeken?
Organisaties als Ouders & Onderwijs doen waardevol werk, maar kijken naar het onderwijs in het algemeen. Met Onderwijsaffaire zoomen wij bewust in op alles rond passend onderwijs. Dat is hard nodig, want de overheid heeft geen écht onafhankelijk meldpunt waar ouders en kinderen met deze specifieke problematiek terechtkunnen.
Onze onderzoeksbank vult dat gat: een plek waar de knelpunten van passend onderwijs stelselmatig in kaart worden gebracht, in plaats van ondergesneeuwd te raken in een breder onderwijsdebat.
Om de lopende ontwikkelingen binnen het primair en voortgezet onderwijs zo zorgvuldig mogelijk in kaart te brengen, heeft Onderwijsaffaire de afgelopen jaren diverse onderwijs onderzoeken en enquêtes uitgevoerd. Hierbij richten we ons specifiek op de dagelijkse realiteit van passend onderwijs, de problematiek rondom thuiszitters en de communicatie tussen scholen en gezinnen. De harde cijfers en anonieme verhalen uit deze inventarisaties bieden waardevolle, nieuwe inzichten in de daadwerkelijke ervaringen en behoeften van alle betrokkenen. Ze vormen een onmisbare, betrouwbare basis voor verdere maatschappelijke analyse, open dialogen en broodnodige beleidsontwikkeling.
Wat onze onderzoeken bovendien laten zien: dit speelt niet bij één gezin of één kind, maar is een breder, structureel probleem. Dat maakt ze extra waardevol, niet alleen als bewijslast richting de overheid, maar ook als erkenning voor ouders. Het laat zien dat je er niet alleen voor staat.
Wij geloven dat echte verandering in het onderwijs begint bij het durven benoemen van de feiten en het luisteren naar de ervaringsdeskundigen. Door systemische patronen zichtbaar te maken, hopen we bij te dragen aan een rechtvaardiger en menselijker onderwijssysteem waar geen enkel kind buiten de boot valt. De resultaten van ons werk zijn er om gedeeld te worden; ze dienen als spiegel voor professionals, beleidsmakers en politiek Den Haag, maar bovenal als herkenning en steun voor ouders.
Wij nodigen je van harte uit om de feiten zelf te ontdekken. Blader gerust door onze publicaties, grafieken en rapporten hieronder.
Onderwijsaffaire heeft de volgende onderzoeken en enquêtes verricht:
Verdienmodel van passend onderwijs
Dit onderzoek uit 2021 kijkt naar de ervaringen van ouders van kinderen die vastlopen in het passend onderwijs. Er is onder andere onderzocht hoeveel professionals bij één gezin betrokken raken, hoelang kinderen thuiszitten, welke maatwerkoplossingen worden gevonden en welke financiële gevolgen dit voor gezinnen heeft. De enquête werd door 316 mensen ingevuld. Het rapport wil vooral laten zien dat het ontbreken van passend onderwijs niet alleen gevolgen heeft voor het kind, maar ook kan leiden tot hoge kosten, verlies van werk en grote belasting van het gezin.
Oorzaken schooluitval en thuiszitters
Dit onderzoek richt zich op de vraag waarom kinderen uitvallen op school of thuiszitter worden. Via 535 ingevulde formulieren is vanuit het perspectief van ouders en kinderen onderzocht of de oorzaak werkelijk vooral bij het kind ligt, of dat factoren zoals het onderwijsaanbod, de schoolomgeving en onvoldoende maatwerk een belangrijke rol spelen. Het rapport benadrukt daarmee de mogelijke mismatch tussen de behoeften van een kind en het onderwijssysteem.
Signalen schooluitvallers
Dit onderzoek richt zich op signalen die kinderen laten zien voordat zij uitvallen op school of thuiszitter worden. Denk hierbij aan stress, lichamelijke klachten, vermoeidheid, gedragsveranderingen en minder motivatie om naar school te gaan. Uit het onderzoek blijkt dat deze signalen vaak al langere tijd vóór de daadwerkelijke schooluitval zichtbaar zijn. Het benadrukt daarom het belang van vroegtijdige herkenning en passende ondersteuning om uitval mogelijk te voorkomen.
Hoe wil jij onderwijs volgen?
Hierbij is juist aan leerlingen, scholieren en studenten zelf gevraagd hoe zij onderwijs zouden willen krijgen. De 275 deelnemers konden onder andere kiezen tussen volledig klassikaal onderwijs, hybride onderwijs (deels thuis en deels op school), online onderwijs vanuit huis en thuisonderwijs. Het onderzoek brengt daarmee in beeld welke onderwijsvormen jongeren zelf prettig of passend vinden en laat zien dat er behoefte bestaat aan verschillende manieren om onderwijs te volgen.
Onterechte VT-meldingen
Dit onderzoek gaat over ouders die naar eigen zeggen te maken hebben gekregen met een onterechte of dreigende Veilig Thuis-melding vanwege problemen rond passend onderwijs. 174 ouders vulden de enquête anoniem in. Er is gekeken naar wie de melding deed, waarom deze werd gedaan en welke gevolgen de melding had voor het gezin. Het onderzoek richt zich met name op situaties waarin conflicten over schoolgang of passend onderwijs volgens ouders veranderden in een jeugdbeschermingskwestie.
Handelingsverlegen
Deze korte poll onder 212 ouders onderzoekt op welk moment in het schooljaar een school zich handelingsverlegen verklaarde: met andere woorden, wanneer een school aangaf niet meer in staat te zijn het kind passend onderwijs of de benodigde ondersteuning te bieden. Daarbij wordt specifiek gekeken naar momenten rondom de 1-oktobertelling en schoolvakanties. Het onderzoek signaleert dat een relatief groot deel van de ouders aangaf dat dit ná de 1-oktobertelling of vlak voor een vakantie gebeurde.
Als regels zwaarder tellen dan mensen
Dit onderzoek uit 2026 gaat over hoe ouders en jongeren het contact met leerplichtambtenaren ervaren. Aan de enquête deden 134 mensen mee. Onderzocht wordt onder andere hoe zij de communicatie, druk of dreiging, informatie over hun rechten en de ruimte voor maatwerk ervaren. Het rapport beschrijft knelpunten, maar kijkt ook naar wat wél werkt. Uiteindelijk pleit het voor een meer mensgerichte aanpak, betere scholing van leerplichtambtenaren, duidelijkere informatie over rechten en een betere scheiding tussen ondersteuning en handhaving.
Hoe functioneren de Ouder- en Jeugdsteunpunten en Samenwerkingsverbanden?
Dit onderzoek kijkt naar hoe ouders de ondersteuning door Ouder- en Jeugdsteunpunten en samenwerkingsverbanden in de praktijk ervaren. Op basis van 122 enquête-antwoorden is onderzocht hoe het staat met onder andere bekendheid, onafhankelijkheid, informatie over rechten, passende ondersteuning en de positie van ouders. De resultaten laten een overwegend kritisch beeld zien en wijzen vooral op behoefte aan meer onafhankelijkheid, betere informatie en bereikbaarheid, meer transparantie en daadwerkelijk passende ondersteuning.